اعمالی که بازماندگان در شب اول قبر باید انجام دهند

یکی از بزرگترین اسرار عالم خلقت، مرگ است. این پدیده، چنان پیچیده و مهم است که از ابتدای خلقت تا کنون، مورد تحقیق دانشمندان و حتی افراد عادی گشته است. یکی از مشترکات ما انسانها، مرگ است و این حقیقت که همه ما رفتنی هستیم. اما مهمتر از خود مرگ، دنیای بعد از مرگ است که به نظر می رسد بشر هنوز به یک نتیجه کلی در این مورد نرسیده است. وقتی یک مرده را داخل قبر می گذارند، چه اتفاقی برای او می افتد؟ وارد عالمی می شود که تاکنون ان را تجربه نکرده و بیگانه ای است که وارد سرزمین جدیدی می شود. و اولین شب ورود به این عالم، چه شب درازی خواهد بود. در آنجاست که می فهمیم ما انسانها هیچ پناهی به جز خدا نداریم. به قول حافظ:

در این شب سیاهم گم گشت راه مقصود                از گوشه ای برون آی ای کوکب هدایت

از هر طرف که رفتم جز وحشتم نیفزود                زنهار از این بیابان وین راه بی نهایت

شب اول قبر اعمالی دارد که در زیر به آنها اشاره می کنیم.

ورود به قبر

ورود به قبر، در حقیقت، آغاز درک انسان از تنهایی خود است. در این لحظات است که بعد از دفن میت و انجام مراسم مخصوص، انسان به خود می آید و می بیند که همه برگشتند. حتی اولاد و همسر و بهترین دوستان هم او را در دل خاک گذاشتند و به سوی زندگی خود رفتند . و اینجاست که به قول معروف، مرده می خواهد با آنها برود که سرش به سنگ لحد می خورد و آنوقت به خود می گوید که آه، مرده من بودم. شاید این یک مثل باشد، ولی می خواهد ثابت کند که شعور و آگاهی ، بعد از مرگ هم در انسان وجود دارد و در عالم قبر، به این نتیجه می رسد که به قول مولوی:

در زمین مردمان خانه مکن                           کار خود کن کار بیگانه مکن

کیست بیگانه تن خاکی تو                            کز برای اوست غمناکی تو

تا تو تن را تن را چرب و شیرین می کنی         جوهر خود را نبینی فربهی

گر میان مشک تن را جا شود                        روز مردن گند او پیدا شود

مشک را بر تن مزن، بر دل بمال                    مشک چه بود نام پاک ذوالجلال

در عالم قبر، متوفی در می یابد که وارد عالم دیگری شده است که هیچکس را یاری کمک به او نیست بجز ذات باری تعالی. بیچاره روح که تازه از زندان تن رهایی پیدا کرده، در یک حالت سرگردانی و بی پناهی به سر می برد و باید زنده ها با انجام اعمال مخصوصی مانند خواندن تلقینات و دعاهای وارده، به او کمک کنند تا با مکان جدید خود، آشنایی داشته باشد.

[irp posts=”2149″ ]

زمان دفن میت

در دین اسلام، برای زمان دفن میت، اعمال و دعاهای مخصوصی سفارش شده که خوانده می شود تا میت به یک خودآگاهی برسد و بداند که او مرده است و دیگر دستش از دنیای فانی کوتاه شده است. و البته خواندن قرآن و دعاهای مخصوص، باعث می شود تا روح تازه درگذشته، از وحشت بودن در قبر و ورود به عالم برزخ، رهایی پیدا کند و از سرگردانی آزاد شود و مکان خود را بشناسد. یکی از مستحبات دفن میت، این است که میت را در چند متری قبر به زمین بگذارند و تا سه مرتبه نزدیک قبر ببرند و در هر مرتبه زمین بگذارند و در نوبت چهارم داخل قبر قرار دهند. بهتر است بعد از دفن میت، قرآن و دعاهای وارده را بخوانند تا موجب تسکین تنهایی و درد جدایی متوفی از فرزندان و همسر و یاران شود. خوشا به حال کسانی که در این عالم هیچ دردی ندارند، الا درد رسیدن به معشوق حقیقی یعنی خدا . و در اینجا به یاد غزل معروف عارف بزرگ ایران زمین، یعنی مولوی می افتم که به چه زیبایی، حالات دفن خود را برای ما بیان می کند:

به روز مرگ چو تابوت من روان باشد              گمان مبر که مرا کار این جهان باشد

برای من مگری و مگو دریغ دریغ                    به یوغ دیو درافتی دریغ آن باشد

جنازه ام چو ببینی مگو: فراق فراق                   مرا وصال و ملاقات آن زمان باشد

مرا به گور سپاری مگو وداع وداع                   که گور پرده جمعیت جنان باشد

حضور فرشتهگان در شب اول قبر

طبق روایات اسلامی، بعد از دفن میت، دو فرشته به نامهای نکیر و منکر از مرده سوالاتی راجع به اعتقادات و ایمان، می پرسند. بعضی از بزرگان دینی اعتقاد دارند که نکیر و منکر ، همه مردگان را مورد پرسش قرار می دهند. چه با ایمان باشند و چه بی ایمان و حتی از منکرین خدا هم سوال می کنند. علمای دیگری مانند علامه طباطبایی سوال و جواب نکیر و منکر را مخصوص همه مردم نمی داند. وی معتقد است که سوال و جواب، مخصوص مومنان محض و کافران محض است .

[irp posts=”3973″ ]

سؤالات قبر

سوالات شب اول قبر، راجع به اعتقاد و ایمان مرده نسبت به خدا و کتاب آسمانی و پیغمبر و امامان معصوم است. ولی طبق نظر بعضی از صاحبنظران دینی، در قبر از چگونه گذراندن عمر و یا بدست اوردن ثروت و غیره هم سوال می پرسند. به قول  مولوی:

حق همی گوید چه آوردی مرا                 اندرین مهلت که دادم من ترا

عمر خود را در چه پایان برده ای              قوت و قوت در چه فانی کرده ای

گوهر دیده کجا فرسوده ای                    پنج حس را در کجا پالوده ای

نعمتت دادم بگو شکرت چه بود               دادمت سرمایه هین بنمای سود

عوامل آسان‌کننده شب اول قبر

عوامل آسان کننده شب اول قبر، در وحله اول به خود متوفی بستگی دارد که در این دنیای فانی چه کارهای مفیدی انجام داده که باعث راحتی شب اول قبر شود. در مرحله بعدی، خویشان و فرزندان و بازماندگان مرده هستند که باید با انجام اعمال مخصوص و خیرات، باعث شوند تا روح مرده از احوالات شب اول قبر، به راحتی عبور کند.

اعمالی برای شادی روح میت در شب اول قبر

برای شب اول قبر، اعمال زیادی در روایات وارد شده که یکی از مهمترین آنها نماز شب اول قبر است که به نماز وحشت یا نماز لیله الدفن معروف است. خواندن قرآن و دعاهایی که مخصوص این شب است، از دیگر اعمال برای شادی روح میت می باشد. صدقه دادن و طعام دادن به مومنین، از دیگر اعمالی است که باعث شادی روح میت می شود.

فشار شب اول قبر

یکی از مهمترین و اسرار آمیزترین حالات شب اول قبر، فشار قبر است که تحقیقات زیادی هم بر روی آن انجام شده و نظرات مختلفی در این مورد، بیان شده است. آیا واقعا در شب اول ، قبر به میت فشار وارد می آورد؟ طبق روایات دینی، فشار شب اول چنین است که از مرده علایق دنیوی و مادی گرفته می شود تا نسبت به عالم برزخ ، آشنایی داشته باشد. همین گرفتن علایق مادی ، فشار زیادی برای مرده بوجود می آورد که هر چقدر علائقش بیشتر باشد، فشار بیشتری بر او وارد می شود. و البته وجود فرشتگان نکیر و منکر هم باعث فشار زیادی بر میت می شود. سوالی که پیش می آید، این است که آیا برای کسی که در دریا غرق شده و یا حیوان درنده ای ، او را خورده است، فشار قبر وارد می شود. چنانکه گفته شد، فشاری که در اثر قطع علایق دنیوی و مادی بر مرده وارد می شود، شامل تمام مردگان می شود.

نماز شب اول قبر

نماز شب اول قبر یا همان نماز وحشت و یا لیله الدفن، نمازی است که برای شادی روح متوفی خوانده می شود تا روح میت به آرامش برسد و از وحشت وارد شدن به عالم برزخ، رهایی پیدا کند. کیفیت این نماز در کتب دینی و مفاتیح الجنان ذکر شده است که به آنها رجوع باید کرد.

1. دو رکعت نماز، در رکعت اول، پس از سوره حمد یکبار آیة الکرسی و در رکعت دوم پس از حمد، ده مرتبه سوره قدر خوانده شود و بعد از سلام نماز بگویند: «أللهُمَّ صَلِّ عَلی مُحمّدٍ و ‌آلِ مُحمّدٍ وَ ابعَث ثَوابَها إلی قبرِ فلان بن فلان» و به جای کلمه فلان، اسم متوفی و پدرش را بگویند.
2. در رکعت اول، پس از حمد، دو بار سوره توحید و در رکعت دوم پس از حمد، ده بار سوره تکاثر بخواند و پس از نماز چنین بگوید: «أللهُمَّ صَلِّ عَلی مُحمّدٍ و ‌آلِ مُحمّدٍ وَ ابعَث ثَوابَها إلی قبرِ فلان بن فلان» و به جای کلمه فلان، اسم متوفی و پدرش را بگویند.

[irp posts=”3771″ ]

دعای معراج برای شب اول قبر

دعای معراج، یکی از دعاهایی است که خواندن آنف بسیار سفارش شده و برای شب اول قبر جهت شادی روح میت و آسان شدن آن شب، خوانده می شود. از حضرت رسول، روایت شده که وقتی مرا به معراج بردند، از تمامی آسمانها گذشتم تا به آسمان هفتم رسیدم. در آنجا بی واسطه با خدای خود، سخن گفتم. وقتی مراجعت کردم، از جبرئیل پرسیدم این چه دعایی است که تمامی فرشتگان آن را می خوانند . جبرئیل گفت این دعایی است که از طرف خداوند برای تو آورده ام. دعای بسیار با عظمتی است که خواندن آن ، برای زنده ها و مرده ها بسیار تاثیر گذار است.

سوره شب اول قبر

برای شب اول قبر، خواندن قرآن بسیار سفارش شده است. مخصوصا خواندن سوره هایی مانند یس، الرحمن ، خمد، توحید، صافات و  دیگر سوره ها برای روح متوفی، بسیار با ارزش است و خواندن این سوره ها باعث به آرامش رسیدن روح میت می شود.

صبح بعد از شب اول قبر

از روایات امامان معصوم چنین بر می آید که بعد از دفن میت، چند ساعتی در کنار قبر بمانیم و مشغول خواندن قرآن و دعاهای مخصوص شویم تا باعث شادی روح درگذشته باشد. در بعضی از آرامستانها دیده شده که خویشاوندان متوفی از آغاز شب تا طلوع خورشید کنار قبر مانده اند و برای روح تازه گذشته خود، دعا و قرآن می خوانند.

متن دعای شب اول قبر

دعاهای فراوانی برای شب اول قبر در منابع دینی ذکر شده که ما دعای معراج را انتخاب کرده ایم که متن آن چنین است:

روشن کردن آتش و شمع در شب اول قبر

یکی از رسومات ما ایرانیان در شب اول قبر، روشن کردن آتش و شمع روی مزار مرده است که نشان از زنده نگهداشتن یاد و خاطرات متوفی است. در فرهنگ ایرانیان، آتش ، نماد روشنایی و پیدا کردن حقیقت است. به همین منظور شب اول قبر بر روی قبر میت، آتش و شمع روشن می کنند تا مرده بتواند با مکان جدید و عالم برزخ، آشنایی داشته باشد.

گذاشتن تربت و دعا در کنار میت چه تاثیری دارد؟

از مجموع گفتارهای بالا چنین نتیجه می گیریم که برای شادی روح مرده و آشنایی وی با عالم قبر و ورود به جهان برزخ، آنچه را که در متون دینی و فرهنگی گفته شده، بی تاثیر نیستند و هر کدام از این اعمال، تاثیر زیادی در شادی روح متوفی و آشنایی وی نسبت به عالم برزخ دارد. گذاشتن تربت امام حسین و دعاها و سوره هایی از قرآن هم جزو رسومات شیعیان است که جهت شادی روح میت در داخل قبر می گذارند.

نتیجه گیری

در این مقاله، مقصود ما این بود تا شما را با وقایع و اتفاقات پس از مرگ، و اعمالی که بازماندگان می توانند برای آرامش روح متوفی و کاهش عذاب قبر او انجام دهند، آگاه نماییم. امیدواریم این مطالب برای شما موثر واقع شده باشد. همچنین اگر هنوز برای سنگ قبر متوفی را سفارش ندادید می توانید از قسمت خرید سنگ قبر فروشگاه سنگ بهشت با کیفیت ترین سنگ قبر هارا به بهترین قیمت سفارش دهید.

[irp posts=”2434″ ]