۱۰ روش تدفین مردگان در طول تاریخ

مرگ، واقعیتی انکارناپذیر است و از دیرباز انسان‌ها به دنبال روش تدفین مناسب برای عزیزان از دست رفته خود بوده‌اند. این روش‌ها بسته به فرهنگ، مذهب و باورهای هر جامعه، تفاوت‌های زیادی داشته‌اند. برخی تمدن‌ها اجساد را در دل کوه‌ها دفن می‌کردند، در حالی که برخی دیگر، آن‌ها را به آب یا هوا می‌سپردند. در این مقاله، به بررسی تاریخی و فرهنگی روش‌های مختلف تدفین در سراسر جهان می‌پردازیم.

جهت مشاهده ی سنگ قبر هنرمندان بهشت زهرا اینجا کلیک کنید.

1. روش تدفین در حالت جنینی

پیشینه‌ی قدیمی‌ترین گورهایی که تاکنون پیدا شده است، به پنجاه هزار سال پیش از میلاد مسیح برمی‌گردد. در کهن‌ترین روش تدفین، در عصر پیشاسنگی جنازه را مانند جنین در شکم مادر، به پهلو در یک گور سنگی می‌خواباندند. این روش تدفین از یک سو این تصور را ایجاد می‌کرد که جنازه به خواب رفته است و از سوی دیگر، از امید به بیداری و تولدی دیگر پس از رستاخیز نشان داشت. این نوع دفن، در برخی از فرهنگ‌ها به‌عنوان نمادی از تولد دوباره در نظر گرفته می‌شد و در فرهنگ‌های شرقی و باستانی همچنان نشانه‌هایی از این نوع تدفین مشاهده می‌شود.

2. روش تدفین با طناب‌پیچ کردن مردگان

اجداد ما در زمان‌های بسیار دور، جنازه‌ی مردگان را طناب‌پیچ می‌کردند. این روش تدفین به این دلیل انجام می‌شد که می‌ترسیدند مردگان زنده شوند و به سراغ زندگان بیایند. در برخی از فرهنگ‌های باستانی، اعتقاد بر این بود که ارواح مردگان می‌توانند بازگردند و به دنیای زندگان آسیب برسانند، بنابراین بدن آن‌ها را با طناب می‌بستند تا از هرگونه حرکت احتمالی جلوگیری شود. برخی از تمدن‌ها نیز بر این باور بودند که این روش تدفین، راهی برای محافظت از مردگان در برابر نیروهای شیطانی است.

3. روش‌های تدفین در قبرهای عظیم

مراسم تدفین در فرهنگ‌های کهن که پیشینه‌شان به سه هزار و پانصد سال پیش از میلاد مسیح می‌رسد، بسیار مهم بوده است. گورهایی بزرگ به طول دوازده متر که با تخته‌سنگ ساخته می‌شدند، نشان از اهمیت روش تدفین در این فرهنگ‌ها دارد. در این گورها حدود صد جنازه جا می‌شد و روی آن را با خاک می‌پوشاندند. این قبرهای عظیم، نوعی مقبره‌ی خانوادگی یا قبیله‌ای بودند که معمولاً بزرگان و رهبران در آن دفن می‌شدند. ساخت چنین قبرهایی، علاوه بر هزینه و زمان زیاد، نشان‌دهنده‌ی جایگاه اجتماعی و منزلت فرد متوفی بود.

4. تدفین مردگان در سنگ آهک

در یونان قدیم، مردگان را در تابوتی از سنگ آهک می‌گذاشتند و این تابوت سنگی را سارکوفاگوس یا “گوشت‌خوار” می‌نامیدند. این روش تدفین به این دلیل انتخاب شده بود که سنگ آهک خاصیت تجزیه‌کنندگی داشت و باعث می‌شد بدن در مدت‌زمان کوتاهی تجزیه شود. بعدها، کلمه‌ی “تابوت” در برخی از زبان‌ها، مانند آلمانی و فرانسه، از همین واژه‌ی سارکوفاگ گرفته شد. این نوع تدفین علاوه بر یونان، در برخی از مناطق روم باستان و خاورمیانه نیز رایج بود.
5. شتر و جواهرات، همراه میتدر فرهنگ عرب جاهلیت، رسم بر این بود که یک شتر را در حالی که سرش به عقب برمی‌گشت، به همراه مرده دفن می‌کردند و در کنار او مقداری پول قرار می‌دادند. این روش تدفین بر اساس این باور انجام می‌شد که فرد در جهان پس از مرگ نیز به وسیله‌ی نقلیه و پول نیاز خواهد داشت. علاوه بر این، در تمدن‌های دیگر نیز دفن همراه با اشیای قیمتی و وسایل شخصی رایج بوده است. مصریان باستان نیز فرعون‌ها را همراه با طلا، جواهرات و حتی خدمتکاران دفن می‌کردند.

6. تدفین با جداسازی قلب از جسم

مدر قرون وسطی، باور بر این بود که روح انسان در قلب او جای دارد. به همین دلیل برخی پادشاهان و هنرمندان بزرگ وصیت می‌کردند که قلب‌شان جداگانه دفن شود. ریچارد شیردل، ناپلئون بناپارت، دانته و شوپن از مشاهیری‌اند که قلب آن‌ها جداگانه دفن شده است. این روش تدفین بیشتر در میان افراد بلندپایه و چهره‌های مهم تاریخی مرسوم بود. گاهی قلب را در مکانی خاص دفن می‌کردند که اهمیت معنوی و مذهبی داشت، یا آن را در کلیساها و آرامگاه‌های خانوادگی نگهداری می‌کردند.

7. روش تدفین در غار یا کوه

در کنعان و ایران، جنازه‌ی میت را در غار یا در دل کوه می‌گذاشتند. در نقش رستم، مقبره‌های عظیمی از دوران هخامنشیان و ساسانیان به یادگار مانده است. داریوش کبیر، اردشیر، داریوش دوم و خشایارشاه را در دل کوه دفن کرده‌اند. این روش تدفین یکی از نشانه‌های قدرت و عظمت پادشاهان بود. علاوه بر ایران، در فرهنگ‌های دیگری مانند تمدن مایاها و اینکاها نیز دفن در دل کوه یا صخره‌های بلند رایج بود. این باور وجود داشت که ارتفاع زیاد، به فرد کمک می‌کند تا به الهه‌های آسمانی نزدیک‌تر شود.

8. تدفین مردگان با قرار دادن در معرض لاشخورها

در فرهنگ ایرانی-زرتشتی، مراسم تدفین در هوا رسم بود. زرتشتیان دخمه‌هایی می‌ساختند و جنازه را در هوای آزاد می‌گذاشتند تا مرغان شکاری و حیوانات درنده آن‌ها را بدرند. سپس استخوان‌های باقی‌مانده را در محیط کوچکی به نام ستودان قرار می‌دادند. این روش تدفین، که با نام “آیین دخمه‌گذاری” شناخته می‌شود، باوری داشت که بدن مرده ناپاک است و نباید خاک یا آتش را آلوده کند. این آیین در برخی از نقاط هند، مانند بمبئی، هنوز هم در بین زرتشتیان پارسی اجرا می‌شود.

9. دفن در تنه درخت

در آمریکای شمالی، در فلوریدا، قبیله‌ی سمیول از قبایل سرخپوست اجسادشان را در تنه‌ی پوک درختان قرار می‌دادند تا به تدریج تجزیه شوند. برخی دیگر از قبایل، اجساد را روی سکوهایی از چوب قرار می‌دادند. این روش تدفین، علاوه بر جنبه‌ی عملی، جنبه‌ی نمادین نیز داشت. آن‌ها باور داشتند که این کار باعث می‌شود روح فرد به طبیعت بازگردد و بخشی از چرخه‌ی زندگی شود.

10. تدفین در آب، روشی متفاوت برای بدرقه مردگان

در تبت، زنان باردار و جذامیان را پس از مرگ به رودخانه می‌انداختند. وایکینگ‌ها نیز مردگان خود را روی قایق‌های چوبی گذاشته و به آب می‌سپردند. این روش تدفین نشان‌دهنده‌ی باور آن‌ها به بازگشت به طبیعت و پیوند با آب به عنوان یک عنصر مقدس بود. امروزه، در برخی کشورهای غربی، خاکستر مردگان را در ظروف زیست‌تجزیه‌پذیر در آب رها می‌کنند. این روش تدفین به دلیل کاهش هزینه‌های مربوط به خرید قبر و کمبود زمین، محبوبیت بیشتری پیدا کرده است.

جمع‌بندی: سیر تحول روش‌های تدفین در گذر زمان

روش تدفین در طول تاریخ با تحول اعتقادات و پیشرفت جوامع تغییر کرده است. از دفن در گورها و دخمه‌ها گرفته تا سوزاندن و حتی رهاسازی در طبیعت، هر تمدنی راهی برای مواجهه با این واقعیت زندگی پیدا کرده است. با اینکه امروزه روش‌های تدفین در بسیاری از کشورها به قوانین خاصی وابسته‌اند، همچنان باورهای مذهبی و فرهنگی نقشی کلیدی در انتخاب این روش‌ها ایفا می‌کنند.امروزه در کشور خودمان مردگان را مطابق احکام اسلامی دفن می کنند و برای آن ها سنگ قبر میگذارند که روی آن مشخصات فرد متوفی نوشته شده و برای او مراسم های مختلف یادبود برگذار می کنند. انتخاب بهترین روش تدفین به ارزش‌های فردی و اجتماعی بستگی دارد و همچنان یکی از موضوعات مهم در جوامع انسانی است.